Нацагийн Багабанди

Намтар

Нацагийн Багабанди 1950 оны 4 дүгээр сарын 22-нд Завхан аймгийн Яруу суманд малчин ардын гэр бүлийн тав дахь хүүхэд болон төржээ. ⚠️ Түүний төрсөн өдрийг зарим олон улсын эх сурвалж 4 дүгээр сарын 23 гэж тэмдэглэсэн байдаг; энэ профайл mn.wikipedia болон en.wikipedia-ийн инфобокс дахь 4 дүгээр сарын 22 гэсэн огноог баримтлав.

Тэрээр хүнсний инженер-технологич мэргэжилтэй. 1968–1969 онд ЗХУ-ын Эрхүү хотод орос хэлний бэлтгэл ангид суралцаж, 1969–1972 онд Ленинградын Хөргөлтийн технологийн техникум, 1975–1980 онд Одесса хотын Хүнсний технологийн дээд сургууль, 1984–1987 онд Москвад ЗХУКН-ын Төв Хорооны Нийгмийн ухааны академийг тус тус төгссөн. 1987 онд философийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалжээ. (en.wikipedia, mn.wikipedia — cross-check)

1972–1975 онд Улаанбаатар хотын архи, пивоны үйлдвэрт засварчин, механик, инженерээр ажиллажээ. 1979 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Намд элссэн бөгөөд 1980-аад оны дунд үеэс Төв аймгийн намын хорооны үзэл суртлын хэлтсийн дарга, дараа нь намын Төв Хороонд лектор, хэлтсийн зөвлөх зэрэг алба хашиж байв. (globalsecurity.org — cross-check)

1992 онд шинэ Үндсэн хуулийн дагуу байгуулагдсан Улсын Их Хурлын анхны даргаар сонгогдон, 1996 оны 7 дугаар сар хүртэл ажилласан нь батлагдсан (parliament.mn, 2026-07-10-ний мэдээ). 1997 оны 2 дугаар сарын 7-ноос 6 дугаар сарын 6 хүртэл МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажилласан. (en.wikipedia, mn.wikipedia — cross-check)

1997 оны 5 дугаар сарын 18-ны ерөнхийлөгчийн сонгуульд МАХН-аас нэр дэвшиж, 597,573 санал (62.53%) авч тухайн үеийн ерөнхийлөгч П.Очирбатыг (30.65%) ялав. Ингэснээр МАХН-аас сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч болов. 1997 оны 6 дугаар сарын 20-нд тангараг өргөж, Монгол Улсын 2 дахь Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхээ эхлүүллээ. (en.wikipedia — 1997 оны сонгуулийн хуудас, cross-check)

Түүний эхний бүрэн эрхийн хугацаа (1997–2001) парламентын олонхи болох Ардчилсан холбоо эвсэлтэй хамтран ажилласан он жилүүд байв. 1998 онд Ерөнхийлөгч ерөнхий сайдад нэр дэвшигчдийг удаа дараа татгалзсанаар олон сар үргэлжилсэн засгийн газрын хямрал үүссэн нь тухайн үеийн улс төрийн тогтолцооны сул талыг илчилсэн үйл явдал байв — энэ бол хүний биш, тогтолцооны асуудал байв. (en.wikipedia — cross-check)

Гадаад бодлогын баримтаар: 2000 оны 11 дүгээр сарын 13-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин Монголд айлчилж, маргааш нь 25 заалттай Улаанбаатарын тунхаглалд хоёр тал гарын үсэг зурсан (1974 оноос хойших Оросын төрийн тэргүүний анхны айлчлал); 2003 оны 9 дүгээр сарын 29-нд Н.Багабанди НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 58 дугаар чуулганд үг хэлсэн; 2004 оны 7 дугаар сарын 15-нд АНУ-д айлчилж, Ерөнхийлөгч Ж.Буштай уулзсан. Түүний бүрэн эрхийн үед Монгол Улс НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаанд идэвхтэй оролцож эхэлсэн бөгөөд 2003 онд Иракийн олон улсын эвсэлд нэгдсэн анхны цэргийн ажиллагаагаа явуулжээ. (en.wikipedia; globalsecurity.org — cross-check)

2001 оны 5 дугаар сарын 20-ны сонгуульд 581,381 санал (59.19%) авч дахин сонгогдсон нь Монголын түүхэнд ерөнхийлөгч хоёр дахь бүрэн эрхээ авсан анхны тохиолдол байв. 2005 оны 6 дугаар сарын 24-нд бүрэн эрхээ дуусгаж, Н.Энхбаярт шилжүүлэв. (en.wikipedia — 2001 оны сонгуулийн хуудас; globalsecurity.org — cross-check)

Ерөнхийлөгчийн албанаас буусны дараа Оюу Толгой ХХК-ийн захирал/ТУЗ-ийн гишүүнээр ажилласан гэж en.wikipedia мэдээлдэг (2010–2013, 2016–2023 — анхдагч эх сурвалжаар баталгаажуулагдаагүй ⚠️); 2019 оны хөрөнгийн мэдүүлэгт «Эрдэнэс Оюу Толгой ХХК — ТУЗ-ийн гишүүн» гэж бүртгэгдсэн нь opendatalab.mn-д нээлттэй байна. 2006 онд Сүхбаатарын одон, 2011 онд «Чингис хаан» тэргүүн зэргийн одон хүртсэн (president.mn). Ерөнхийлөгч болсныхоо дараа МАХН-ын гишүүнчлэлээ түдгэлзүүлж, 2005 оноос сэргээсэн гэж biographs.org мэдээлдэг (cross-check ⚠️).

Хөрөнгийн мэдүүлэг

Гэр бүлийн холбоо

Нээлттэй эх сурвалжид үндэслэсэн мэдээлэл. Тэмдэглэгээ: батлагдсан — нийтийн бүртгэлээр батлагдсан; мэдээлсэн — хэвлэлд мэдээлсэн, бүрэн батлагдаагүй; баталгаажаагүй — баталгаажаагүй мэдээлэл.

• Хань ижил: Азадсүрэнгийн Оюунбилэг батлагдсан — en.wikipedia.org
• Хүүхэд: Баярмаа Багабанди (student in Korea (2003 report)) мэдээлсэн — koreajoongangdaily.joins.com

Эх сурвалж

• parliament.mn — үе үеийн УИХ-ын дарга нарт хүндэтгэл үзүүлсэн мэдээ (2026-07-10): Н.Багабанди 1992–1996 онд УИХ-ын дарга
• president.mn — «Чингис хаан» тэргүүн зэргийн одон хүртэгсдийн жагсаалт: Н.Багабанди 2011 онд хүртсэн
• opendatalab.mn — Нацаг Багабандийн 2019 оны хөрөнгө орлогын мэдүүлэг (Эрдэнэс Оюу Толгой ХХК, ТУЗ-ийн гишүүн)
• en.wikipedia.org — Natsagiin Bagabandi: хугацаа (1997.06.20–2005.06.24), карьер, гадаад айлчлалууд (cross-check)
• en.wikipedia.org — 1997 оны ерөнхийлөгчийн сонгууль: 1997.05.18, 597,573 санал (62.53%) (cross-check)
• en.wikipedia.org — 2001 оны ерөнхийлөгчийн сонгууль: 2001.05.20, 581,381 санал (59.19%) (cross-check)
• globalsecurity.org — Natsagiyn Bagabandi: эртний карьер, 2000 оны Путины айлчлал (cross-check)