Пунсалмаагийн Очирбат

Намтар

Пунсалмаагийн Очирбат 1942 онд Завхан аймагт малчин өрхөд төржээ. Тэрээр Ленинград хотын Уул уурхайн дээд сургуулийг 1965 онд уул уурхайн инженер мэргэжлээр төгссөн тухайгаа 2005 онд өгсөн ярилцлагадаа өөрөө дурдсан байдаг. 1967 онд Шарын голын нүүрсний уурхайн ерөнхий инженер, 1972 онд Уул уурхай, геологийн дэд сайд, 1976 онд Уул уурхай, геологийн сайд бөгөөд Ардын Их Хурлын депутат, МАХН-ын Төв Хорооны гишүүн болжээ. 1985 онд Гадаад эдийн засгийн харилцааны улсын комиссын дарга, 1987 онд Гадаад эдийн засгийн харилцаа, хангамжийн сайдаар ажилласан байна. ⚠️: 1990 оноос өмнөх албан тушаалын нарийн он жилүүд нь анхдагч төрийн эх сурвалжаар баталгаажаагүй; энэ догол мөр дэх он жилүүд нь Wikipedia давхар шалгах эхээр тэмдэглэгдсэн.

1990 оны 3 сард тэрээр БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга — тухайн үеийн төрийн тэргүүн — болжээ. ⚠️: томилогдсон нарийн өдөр нь эх сурвалжаас хамаарч 3 сарын 21 эсвэл 22 гэж бичигддэг тул энд сараар тэмдэглэв. 1990 оны 7 сарын олон намын анхны сонгуулийн дараа хуралдсан XII Ардын Их Хурлын анхдугаар чуулганаас 1990 оны 9 сарын 3-нд түүнийг БНМАУ-ын анхны Ерөнхийлөгчөөр сонгосон тухай parliament.mn баталж байна.

Тэрээр 1990 оны 9 сарын 3-наас БНМАУ-ын Ерөнхийлөгчөөр, 1992 оны 2 сараас Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж, 1997 оны 6 сарын 20 хүртэл бүрэн эрхээ хэрэгжүүлсэн. 1993 оны 6 сарын 6-ны бүх нийтийн анхны сонгуулиар Монголын Үндэсний Ардчилсан нам, Монголын Социал Демократ намын эвслээс нэр дэвшиж, санал хураалтад оролцсон сонгогчдын 57.8 хувийн санал авч ялалт байгуулжээ; МАХН-аас нэр дэвшсэн Лодонгийн Түдэв 38.7 хувь авсан ба ирц 92.7 хувьтай байсан тухай Сонгуулийн ерөнхий хороо Улсын Их Хуралд 1993 оны 6 сарын 17-нд илтгэсэн. ⚠️: БНМАУ-ын Ерөнхийлөгчөөс Монгол Улсын Ерөнхийлөгч рүү шилжсэн өдөр (1992 оны 2 сарын 12 — шинэ Үндсэн хууль хүчин төгөлдөр болсон өдөр) болон бүрэн эрх дууссан өдөр (1997 оны 6 сарын 20) нь давхар шалгах эх сурвалжаар тэмдэглэгдсэн; анхдагч төрийн эхээр баталгаажаагүй.

Ерөнхийлөгчийнх нь үед хийсэн хамгийн том түүхэн ажил бол 1992 оны Үндсэн хуулийг боловсруулах комиссыг даргалж, уг Үндсэн хуулийг Төрийн тэргүүний хувиар батлуулж, нотлон баталгаажуулсан явдал юм гэж president.mn тэмдэглэсэн. Хожим нь тэрээр Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнээр ажиллаж, Үндсэн хуулийг чандлан сахих үйлсэд оролцжээ (гишүүн байсан нь president.mn-ээр баталгаатай; 2000 оноос эхэлсэн гэх мэдээ нь Монцамэ иштэй хэвлэлээр давхар шалгагдсан).

Гадаад бодлогын салбарт тэрээр ардчилсан Монгол Улсын Гадаад бодлогын үзэл баримтлалыг анхлан батлуулж, хоёр хөрш болон дэлхийн бусад улс оронтой найрсаг, тэнцвэртэй харилцааг хөгжүүлж, Монгол Улс цөмийн зэвсгээс ангид байж дэлхийн энх тайванд хувь нэмэр оруулах үйл хэргийг манлайлсан гэж president.mn дүгнэсэн. Тэрээр Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн тэргүүн, Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч байсан.

Төрөөс түүний гавьяаг төрийн дээд шагнал "Чингис хаан" тэргүүн зэргийн одонгоор, шинжлэх ухаанд оруулсан хувь нэмрийг нь Төрийн шагналаар тус тус үнэлсэн. Намын харьяалал: 1965 оноос МАХН-ын гишүүн байсан бөгөөд 1990 онд МАХН-ын нэр дээр АИХ-аас Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож, 1993 оны сонгуульд МҮАН, МСДН-ын эвслээс нэр дэвшсэн. Пунсалмаагийн Очирбат 2025 оны 1 сарын 17-нд 82 насандаа нас барж (Монцамэ иштэй мэдээ), 1 сарын 24-нд түүнд хүндэтгэл үзүүлэх төрийн ёслолын ажиллагаа болж, улс даяар гашуудал зарлагдсан.

Хөрөнгийн мэдүүлэг

opendatalab.mn (АТГ-ын Хөрөнгө орлогын мэдүүлгийн нээлттэй сан) дээр "Пунсалмаагийн Очирбат" нэрээр хөрөнгө орлогын мэдүүлэг олдсонгүй. Тэрээр 2025 оны 1 сард нас барсан бөгөөд тус сан нь сүүлийн жилүүдийн албан тушаалтнуудын мэдүүлгийг хамардаг. Шалгасан огноо: 2026-09-25.

АТГ-ын «Мэдүүлгийн ил тод байдлын цахим систем» (xacxom.iaac.mn) нь JavaScript програмаар ажилладаг; текст хайлтаар мэдүүлгийн мэдээлэл татагдахгүй байгаа тул түүний нэрээр нээлттэй бүртгэл олдоогүй. Шилэн дансны нэгдсэн портал (shilendans.gov.mn) дээрх Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын байгууллагын хуудасны төсвийн гүйцэтгэлийн тоо баримтыг текст хайлтаар татаж авч чадсангүй (мэдээлэл нь програмаар ачаалагддаг тул); тоо баримт олдоогүй тул энд оруулсангүй. Шалгасан огноо: 2026-09-25.

Гэр бүлийн холбоо

Нээлттэй эх сурвалжид үндэслэсэн мэдээлэл. Тэмдэглэгээ: батлагдсан — нийтийн бүртгэлээр батлагдсан; мэдээлсэн — хэвлэлд мэдээлсэн, бүрэн батлагдаагүй; баталгаажаагүй — баталгаажаагүй мэдээлэл.

• Хань ижил: Шаравын Цэвэлмаа батлагдсан — en.wikipedia.org
• Хүүхэд: Очирмаа батлагдсан — en.wikipedia.org
• Хүүхэд: Оюумаа батлагдсан — en.wikipedia.org

Эх сурвалж

• president.mn — анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат агсанд хүндэтгэл үзүүлэх төрийн ёслол (2025-01-24): албан тушаалууд, Үндсэн хуулийн комисс, гадаад бодлого, шагналууд
• parliament.mn — «Тэр жилийн намар буюу Улсын Бага Хурал»: 1990.09.03-нд БНМАУ-ын анхны Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон
• mn.wikipedia — 1993 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль: СЕХ-ны 1993.06.17-ны илтгэлийн дүн (МҮАН+МСДН эвсэл 57.8%, МАХН-ын Л.Түдэв 38.7%, ирц 92.7%) — gec.gov.mn энэ машинаас нээгдэхгүй байгаа тул СЕХ-ийг эх сурвалжаар нийтэлсэн хувилбараар авав
• opendatalab.mn — Хөрөнгө орлогын мэдүүлэг, XReport (мэдүүлэг, бизнесийн холбоо олдсонгүй)
• opendata.burtgel.gov.mn/les — Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар: хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн мэдээлэл (нэрээр хайлт reCAPTCHA хамгаалалттай; автоматаар шалгах боломжгүй)
• xacxom.iaac.mn — АТГ: Мэдүүлгийн ил тод байдлын цахим систем (JavaScript програм; текст хайлтаар мэдээлэл татагдаагүй)
• shilendans.gov.mn — Шилэн данс: төсвийн ил тод байдлын нэгдсэн портал (Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын тоо баримт текст хайлтаар татагдаагүй)
• uih.mn — «Парламент» судалгааны эмхэтгэл, боть-40: 1990.09.03-нд АИХ-аас Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон
• National Museum of Ethnology (Japan), 2005 оны ярилцлага: Ленинград хотын Уул уурхайн сургуулийг 1965 онд төгссөн тухай өөрөө өгүүлсэн
• babr24 (Монцамэ иштэй): 2025.01.17-нд нас барсан, 2025.01.24-нд бүх нийтийн гашуудал зарлагдсан
• Wikipedia — давхар шалгах эх: төрсөн он/газар, сайдын албан тушаалууд, бүрэн эрхийн он жилүүд
• globalsecurity.org — 1990 оны 3 сард АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга болсон