Ухнаагийн Хүрэлсүх

Намтар

Ухнаагийн Хүрэлсүх бол Монгол Улсын 6 дахь Ерөнхийлөгч юм. Тэрээр 1968 онд Улаанбаатар хотын Сүхбаатар дүүрэгт төрсөн (president.mn — албан ёсны намтар). Түүний ерөнхийлөгчийн бүрэн эрх 2021 оны 6-р сарын 25-наас эхэлж, өнөөг хүртэл үргэлжилж байна. 2021 оны 6-р сарын 9-нд болсон найм дахь Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Монгол Ардын Намаас нэр дэвшиж, president.mn-ийн мэдээгээр нийт саналын 67.69 хувийг авч ялалт байгуулсан ⚠️ — зарим хэвлэл, олон улсын эх сурвалж энэ дүнг ойролцоогоор 72 хувь гэж мэдээлсэн тул эх сурвалжаас хамаарч тоо зөрж байна. Улсын Их Хурал сонгуулийн дүнг 2021 оны 6-р сарын 11-ний хуралдаанаараа баталгаажуулсан бөгөөд тэрээр 2021 оны 6-р сарын 25-ны 11:40 цагт Төрийн ордны Их танхимд тангараг өргөжээ (president.mn).

Боловсролоор: 1989 онд Батлан хамгаалахын их сургуулийг улс төр судлаач мэргэжлээр, 1994 онд Төрийн захиргаа, удирдлагын хөгжлийн институтийг, 2000 онд МУИС-ийн Хууль зүйн дээд сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр тус тус төгссөн (president.mn). Ажлын гараа: 1989–1990 онд Монголын ардын армийн 152 дугаар ангийн улс төрийн орлогч; 1991–1994 онд МАХН-ын Төв хорооны улс төрийн ажилтан; 1994–1996, 1999–2000 онд Улсын Их Хурал дахь МАХН-ын бүлгийн ажлын албаны зөвлөхөөр ажилласан (president.mn).

Парламентын гишүүнээр 2000–2008, 2012–2013, 2020–2021 онд ажиллаж, Засгийн газарт 2004–2006 онд онцгой байдлын асуудал эрхэлсэн сайд, 2006–2008 онд мэргэжлийн хяналтын асуудал эрхэлсэн сайд, 2014–2015 болон 2016–2017 онд шадар сайд, 2017–2021 онд Монгол Улсын 30, 31 дэх Ерөнхий сайдаар ажиллажээ (president.mn). 2021 оны 1-р сард КОВИД-19-тэй холбоотой жагсаалын дараа тэрээр Ерөнхий сайдын албанаасаа огцорсон (Reuters). Түүнчлэн 2008–2012 онд МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, 2017–2021 онд МАН-ын даргаар ажиллаж, 2021 онд Ерөнхийлөгч болсноор намын даргын албан тушаалаасаа чөлөөлөгдсөн (president.mn).

Түүний бүрэн эрхийн хугацааг 2019 оны 11-р сарын 14-ний Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт тодорхойлдог: Үндсэн хуулийн 30.2-р зүйлийн дагуу Ерөнхийлөгчийг ганц удаа, 6 жилийн хугацаатай сонгодог (legalinfo.mn-ийн Үндсэн хуулийн эх бичвэр). Энэ өөрчлөлтийн улмаас өмнөх Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга дахин нэр дэвших эрхгүй болсон билээ. У.Хүрэлсүх 2021 оны 6-р сарын 25-нд тангараг өргөсөн тул түүний бүрэн эрх 2027 оны 6-р сард дуусна — энэ нь тангараг өргөх өдөр болон 6 жилийн хугацаанаас гаргасан тооцоо юм ⚠️. Ерөнхийлөгчийн хувиар тэрээр мөн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн тэргүүн, Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагчаар ажилладаг (president.mn).

Ерөнхийлөгч байх хугацаандаа тэрээр хэд хэдэн үндэсний хэмжээний кампанит ажлыг санаачилсан. 2021 оны намар НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей дээр зарлаж, 10-р сард улс даяар эхлүүлсэн «Тэрбум мод» үндэсний хөдөлгөөн 2030 он гэхэд тэрбум мод тарих зорилготой бөгөөд Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн албаны мэдээлснээр 2024 оны 10-р сар гэхэд 84 сая мод тарьжээ (Xinhua/africannewsagency). 2022 онд «Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал» үндэсний хөдөлгөөнийг УИХ-ын индэр дээрээс зарласан (хөдөлгөөний товхимол / Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар); Тэрээр «Тэрбум мод» үндэсний хөдөлгөөний хамтаар «Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал», «Эрүүл монгол» үндэсний хөтөлбөрүүдийг эхлүүлснээ НҮБ-ын индэр дээрээс дурдсан байдаг (Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын «Хүнсний хувьсгал» товхимол).

Олон улсын талбарт: Монгол Улс 2026 онд Улаанбаатар хотод НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцийн талуудын 17-р бага хурлыг (COP17) зохион байгуулахаар бэлтгэж байгаа нь Ерөнхийлөгчийн санаачилгын нэг юм (president.mn — НҮБ-ын 78-р чуулган дээрх үг). Тэрээр мөн ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн Орхоны хөндийд эртний нийслэл Хархорумыг байгальд ээлтэй ухаалаг эко хот болгон сэргээн хөгжүүлэх томоохон төслийг эхлүүлсэнээ зарласан (president.mn). «Транзит Монгол» зорилтын хүрээнд Орос, Хятадтай төмөр зам, эрчим хүч, байгалийн хийн хоолойн төслүүдэд идэвхтэй хамтрахаа, мөн далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын эрх ашгийг НҮБ-д хамгаалж буйгаа олон улсын индэр дээрээс илэрхийлсэн (AKIpress, president.mn — ШХАБ-ын дээд хэмжээний уулзалт дээрх үг).

Ерөнхий сайдаар

Ухнаагийн Хүрэлсүх Ерөнхий сайдаар хоёр бүрэн эрх ажилласан. (Тэр 2021 оны 6 дугаар сарын 25-наас Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна — доорх нь зөвхөн Ерөнхий сайдын бүрэн эрхүүд юм.)

Хүрэлсүхийн I Засгийн газар (30 дахь Ерөнхий сайд): 2017 оны 10 дугаар сарын 4-нөөс 2020 оны 7 дугаар сарын 8 хүртэл. 2017 оны 9 дүгээр сард Жаргалтулгын Эрдэнэбатыг огцруулсны дараа томилогдсон; 2017 оны 11 дүгээр сарын 21-нд МАН-ын дарга болсон (Миеэгомбын Энхболдыг залгамжлан). Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулгын (АН) бүрэн эрхийн үед ажилласан — энэ харилцаа түүний Ерөнхий сайдын бүрэн эрхийг тодорхойлсон гол харилцаа байв.

Хүрэлсүхийн II Засгийн газар (31 дэх Ерөнхий сайд): 2020 оны 7 дугаар сарын 8-наас 2021 оны 1 дүгээр сарын 21 хүртэл. Түүний удирдлага дор МАН 2020 оны сонгуульд 76 суудлын 62-ыг авч ялсан; 17 гишүүнтэй Засгийн газар байгуулсан; Шадар сайд Янгугийн Содбаатар.

2021 оны 1 дүгээр сарын 21-нд тэрээр COVID-19-ийн эсрэг тэмцлийн алдаанаас үүдсэн хоёр өдрийн жагсаалын дараа огцрох өргөдлөө өгч, батлуулсан. Засгийн газар 2021 оны 1 дүгээр сарын 29 хүртэл үүрэг гүйцэтгэсэн (Wikipedia, «Cabinet of Ukhnaagiin Khürelsükh»). Тусгайлан үүрэг гүйцэтгэгч Ерөнхий сайд томилогдоогүй; Шадар сайд Я.Содбаатар үүрэг гүйцэтгэгч Засгийн газрыг удирдаж, Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийг 2021 оны 1 дугаар сарын 27-нд Ерөнхий сайдаар томилсон. ⚠️ 2021 оны 1 дүгээр сарын 21–27-ний шилжилтийн яг Үндсэн хуулийн механизм — тусдаа үүрэг гүйцэтгэгч томилогдсон эсэх — parliament.mn-аар баталгаажуулах шаардлагатай.

Огцрохдоо тэр Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг жагсаалыг «улс төржүүлж, санхүүжүүлсэн» гэж мэдэгдэж, «үймээн самуунаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд» огцрох шийдвэр гаргаснаа хэлсэн. Ерөнхийлөгч Баттулга 2021 оны 1 дүгээр сарын 21-нд УИХ-ын тусгай чуулганд хэлсэн үгэндээ огцролтыг «тодорхой бүлэг хүмүүсийн зохион байгуулсан төрийн эргэлт» гэж нэрлэсэн — хоёрын мэдэгдэл нь тэдний өөрийнх нь мэдэгдэл (AP/devdiscourse; president.mn). АНУ-ын Конгрессын Судалгааны Алба (CRS) олон улс төрийн шинжээч огцролтыг Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвших шалтаг байсан гэж үзсэн гэж тэмдэглэсэн.

⚠️ globalsecurity.org-ийн нэг хоёрдогч эх сурвалж түүнийг МАН-ын даргын хувьд намын дэргэд «Монголын цэргийн холбоо» нэртэй «зэрэгцээ цэргийн бүтэц» байгуулсан гэж мэдээлж, 2021 оны 4 дүгээр сард Ерөнхийлөгчийн үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх байсан Болд Лувсанвандан үүнийг «Үндсэн хуулийн илт зөрчил» гэж нэрлэсэн — энэ бол Хүрэлсүх–Баттулгын сөргөлдөөний үед улс төрийн зөвлөх гаргасан мэдэгдлийг давтсан нэг эх сурвалжийн нэхэмжлэл, бие даасан баталгаажуулалт шаардлагатай.

Хөрөнгийн мэдүүлэг

opendatalab.mn дээр У.Хүрэлсүхийн хөрөнгө орлогын мэдүүлэг (ХОМ) олдоно — доорх тоо бүгд тэндээс авав:

2025 оны мэдүүлгийн бусад дэлгэрэнгүй: үнэт эдлэл 100,000,000₮; тээврийн хэрэгсэл — Mercedes Benz GLE 400, Harley Davidson мотоцикл, Lexus 570; үл хөдлөх — амины орон сууц 1, зуслангийн байшин 1; зээл 0₮; мал аж ахуй 0₮. (opendatalab.mn — 2025 ХОМ)

Гэр бүлийн холбоо

Нээлттэй эх сурвалжид үндэслэсэн мэдээлэл. Тэмдэглэгээ: батлагдсан — нийтийн бүртгэлээр батлагдсан; мэдээлсэн — хэвлэлд мэдээлсэн, бүрэн батлагдаагүй; баталгаажаагүй — баталгаажаагүй мэдээлэл.

• Хань ижил: Лувсандоржийн Болорцэцэг батлагдсан — president.mn

Мэдээлэгдсэн бизнесийн холбоо

Дараах нь хэвлэлийн мэдээ болон нэхэмжлэлд үндэслэсэн бөгөөд тогтоогдсон баримт биш болно. Эх сурвалж тус бүрд заагдсан.

Эх сурвалж

• president.mn — Төрийн тэргүүний албан ёсны намтар
• president.mn — 2021 оны 6-р сарын 9-ний сонгууль, 6-р сарын 25-ны тангараг өргөх ёслолын мэдээ
• president.mn — НҮБ-ын 78-р чуулган дээрх Ерөнхийлөгчийн үг («Тэрбум мод», COP17, Хархорум)
• president.mn — Вьетнамд хийсэн төрийн айлчлал («Тэрбум мод», «Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал» кампанит ажил)
• Монгол Улсын Үндсэн хууль — Refworld дахь Legalinfo эх бичвэрийн хуулбар (2019-11-14-ний нэмэлт, өөрчлөлт: 30.2-р зүйл, нэг удаагийн 6 жилийн бүрэн эрх)
• opendatalab.mn — У.Хүрэлсүхийн 2025 оны хөрөнгө орлогын мэдүүлэг
• opendatalab.mn — У.Хүрэлсүхийн 2024 оны хөрөнгө орлогын мэдүүлэг
• opendatalab.mn — Дамдины Сүхбаатар сан, хамтран үүсгэн байгуулагч
• opendatalab.mn — Монголын зүүний хүчний холбоо, хамтран үүсгэн байгуулагч
• opendatalab.mn — Харли сонирхогчдын монголын холбоо, хамтран үүсгэн байгуулагч
• Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар — «Хүнсний хувьсгал» товхимол (НҮБ-ын 77-р чуулган дээрх үг: «Тэрбум мод», «Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал», «Эрүүл монгол»)
• African News Agency (Xinhua) — «Тэрбум мод» кампанит ажил: 2024 оны 10-р сар гэхэд 84 сая мод
• AKIpress — Ерөнхийлөгчийн ШХАБ-ын дээд хэмжээний уулзалт дээрх үг
• Reuters — 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ялалт (Ерөнхий сайдын албанаас 2021 оны 1-р сард огцорсон)